Bij melkveehouder Edwin van der Weerd is weidevogelbeheer altijd al nauw verweven geweest met zijn bedrijf. “Er zitten in weidevogelgebied Lierderderbroek van oudsher veel vogels. Ik houd daar al rekening mee sinds ik hier begon te boeren in 2003. Er is zoveel leven op het land. Dat geniet ik van en wil ik wat voor doen.”
Hoe ziet het beheer er concreet uit? Om de weidevogels te beschermen passen Edwin en zijn zoon, met wie hij het bedrijf V.O.F. Van der Weerd runt, op alle 62 hectare gras- en bouwlanden legselbeheer toe. Dat betekent dat de nesten en jonge vogels tijdens grondbewerkingen beschermd worden tot ze groot genoeg zijn om te vluchten voor de trekker. Het grasland met rustperiode werkt met uitgesteld maaien, zodat vogels ongestoord hun jongen groot kunnen brengen. Extensief beweid grasland en botanisch grasland zorgen daarnaast voor insecten, dus voeding. De plasdras tot slot fungeert als kraamkamer en bron van voedsel.
Er omheen werken
Is het veel werk om op deze manier je bedrijf te runnen? “Nee, dat valt mee”, zegt Edwin. “Maar het kost wel tijd. Je moet er een beetje om heen werken. Ik heb veel aan de vrijwilligers van Weidevogelgroep Bezuiden de Vecht. Zij zoeken voor ik ga maaien of in het maïsland bewerkingen ga doen de percelen af. Ze markeren nesten, die ik vervolgens spaar tijdens het maaien. Op het maisland plaatsen ze de nesten in mandjes die ik verzet als ik daar met de trekker bezig ben. Deze hulp is heel waardevol. Zelf let ik natuurlijk ook op, maar je kan niet alles zien. Soms zitten de nesten en jonge dieren goed verstopt! Het gaat hier gelukkig over het algemeen goed met de weidevogels. Er zijn momenteel al veel jonge kieviten. Ik hoop dat ze mogen opgroeien.”
Mozaïekbeheer werkt het beste
Er is niet één beheervorm die het meest effectief is volgens Edwin. Het gaat om de combinatie. Edwin: “Mozaïekbeheer werkt het beste, waarbij lang en kort gras, wel en niet weiden en een waterrijk gebied elkaar afwisselen. En dan nog is elk jaar anders. Zoals het dit jaar gaat, is het eigenlijk ideaal. In het land met uitgestelde maaidatum zitten de meeste grutto’s, vijf paartjes. Dat is handig, want als ze in bouwland zitten heb ik er meer werk aan met het verzetten van de mandjes tijdens de grondbewerkingen. Door het naastliggende perceel nu te beweiden, hoop ik dat de pullen daar, als ze groot genoeg zijn, zelf naartoe trekken. Pullen kunnen niet door hoog gras lopen dus daarvoor is een pas beweid perceel perfect. Daar is het gras voornamelijk kort met wat pollen gras om zich in te verbergen. De mestflatten in zo’n perceel trekken insecten aan en zorgen voor voedsel. Tegen de tijd dat de pullen hopelijk zijn verhuisd, kan ik dan makkelijk het perceel met uitgestelde maaidatum maaien, waar ze uit het ei kwamen.”
Inspelen op de omstandigheden
“Maar uiteraard loopt niet elk jaar zo soepel”, vervolgt Edwin. “Dan zitten de vogels juist in het land zonder uitgestelde maaidatum en zou je liever de beheerpercelen omwisselen. Dan loop je aan tegen de regeltjes aan van de kalanderlandbouw. Dat is soms frustrerend. Het liefst zou ik in overleg met een gebiedscoördinator per moment bepalen wat de beste keuze is, kijkend naar het weer, hoe het gewas erbij staat en de stand van zaken met de weidevogels.”
Ontwikkeling door de jaren heen
Hoe gaat het op jouw land met de stand van de weidevogels door de jaren heen? Edwin: “Met de grutto gaat het minder goed, maar met alle andere vogels zoals kieviten, tureluurs en wulpen gaat het eigenlijk steeds beter. Met de wilde eenden gaat het in dit gebied trouwens ook goed. Ik ben ooit begonnen met het plaatsen van eendenkorven en nu zie je ze in de hele buurt. Met succes, want het aantal wilde eenden stijgt elk jaar! Het helpt dat veel mensen in deze omgeving zich bewust zijn van boerenlandvogels en we aan Bezuiden de Vecht een enthousiaste en actieve weidevogelgroep hebben.”
Predatie
“Ook positief is dat we een actieve jager hebben die zijn best doet de vos in toom te houden”, gaat Edwin verder. “Want predatie hebben we hier natuurlijk ook. Een keer zijn in één nacht alle nesten gepredeerd! Dat is sneu, ook voor de vrijwilligers. We doen met zijn alle zo ons best. We hebben toen wildcamera’s opgehangen om aan te kunnen tonen dat de vossen de eieren opeten, maar daar doet de overheid niks mee. Behalve vossen zitten er natuurlijk ook kraaien, marters et cetera, Even afkloppen, maar dit jaar valt het tot nu toe mee met predatie. Van de kieviten zijn de meeste nestjes uitgekomen. Misschien omdat de kieviten vroeg waren en de vossen toen nog geen jonkies hadden. Dan hebben ze een minder grote voedselbehoefte en is de kans groter dat ze van de eieren afblijven.”
Vergoeding voor inkomstenderving
Wat betekent het agrarisch natuurbeheer voor je financiële plaatje? “Toen ik ermee begon in 2003 waren er nog geen vergoedingen”, legt Edwin uit. “Ik heb jarenlang hobbymatig op de vogels gelet tijdens het maaien en ook een plasdras aangelegd. Dat er nu wel een vergoeding tegenover het beheer staat, is mooi meegenomen en ook terecht aangezien ik er inkomstenderving door heb. Op de percelen met uitgesteld maaien mag bijvoorbeeld geen drijf- of kunstmest en dat merk je aan de graskwaliteit en -opbrengst.”
Nooit alleen op het land
De motivatie van Edwin om voor de weidevogels te zorgen, blijft na al die jaren onverminderd groot. “Elke keer als ik achter in het land kom, waar de hazen door het land racen en de weidevogels in de lucht een boel kabaal maken, dan weet ik waar ik het voor doe. Je bent er nooit alleen. Hartstikke mooi vind ik dat altijd. En dat is niet alles, er zijn hier ook reeën, buizerds, rode wouwen, uilen et cetera. Soms een beetje teveel, maar ja, het ene dier trekt het andere nu eenmaal aan. Je hoopt dan maar dat ze een beetje van de jonge eendjes gaan snacken en van de weidevogels afblijven”, besluit Edwin met een glimlach.
